گیربکس بهعنوان یکی از حساسترین و پرتنشترین اجزای خودرو، در حین کار دمای بالایی را تجربه میکند. اصطکاک بین چرخدندهها، کلاچها و قطعات داخلی باعث افزایش دمای روغن گیربکس میشود. در این میان، سیستم خنککننده روغن گیربکس نقش کلیدی در کنترل دما، حفظ کیفیت روغن و جلوگیری از آسیبهای جدی به گیربکس ایفا میکند. بدون عملکرد صحیح این سیستم، حتی پیشرفتهترین گیربکسها نیز دچار استهلاک زودهنگام خواهند شد.
بیشتر بخوانید
چرا روغن گیربکس نیاز به خنککاری دارد؟
روغن گیربکس وظایف مهمی بر عهده دارد، از جمله:
-
روانکاری قطعات داخلی
-
انتقال گشتاور هیدرولیکی
-
کاهش اصطکاک و سایش
-
خنککاری اجزای داخلی گیربکس
در صورت افزایش بیش از حد دمای روغن:
-
ویسکوزیته روغن کاهش مییابد
-
خاصیت روانکاری از بین میرود
-
قطعات داخلی دچار سایش شدید میشوند
-
احتمال لغزش کلاچها افزایش پیدا میکند
به همین دلیل وجود سیستم خنککننده روغن گیربکس برای حفظ سلامت مجموعه انتقال قدرت کاملاً ضروری است.
سیستم خنککننده روغن گیربکس چیست؟
سیستم خنککننده روغن گیربکس مجموعهای از قطعات است که وظیفه دارد حرارت روغن گیربکس را کاهش داده و آن را در بازه دمایی استاندارد نگه دارد. این سیستم معمولاً شامل:
-
خنککن (Oil Cooler)
-
لولهها یا شیلنگهای انتقال روغن
-
رادیاتور یا مبدل حرارتی
-
در برخی موارد فن کمکی
میباشد.
انواع سیستم خنککننده روغن گیربکس
1. خنککن روغن گیربکس با رادیاتور آب موتور
در بسیاری از خودروهای سواری، روغن گیربکس از طریق یک مبدل حرارتی که داخل رادیاتور آب موتور قرار دارد، خنک میشود.
نحوه عملکرد:
-
روغن گیربکس از یک مسیر جدا وارد رادیاتور میشود
-
گرمای خود را به آب موتور منتقل میکند
-
سپس به گیربکس بازمیگردد
مزایا:
-
طراحی ساده
-
اشغال فضای کمتر
-
هزینه تولید پایین
معایب:
-
وابستگی دمای روغن گیربکس به دمای آب موتور
-
کاهش راندمان در شرایط فشار بالا
2. خنککن روغن گیربکس مستقل (Oil Cooler جداگانه)
در خودروهای مجهز به گیربکس اتوماتیک پیشرفته، خودروهای سنگین یا خودروهای اسپرت، از سیستم خنککننده روغن گیربکس مستقل استفاده میشود.
ویژگیها:
-
رادیاتور اختصاصی روغن گیربکس
-
قرارگیری در جلوی خودرو
-
تماس مستقیم با جریان هوا
مزایا:
-
خنککاری مؤثرتر
-
افزایش عمر روغن گیربکس
-
مناسب رانندگی سنگین و ترافیک
3. سیستم خنککننده روغن گیربکس با هوا
در برخی خودروها، روغن گیربکس مستقیماً از طریق تماس با هوا خنک میشود. این روش بیشتر در خودروهای مسابقهای یا شرایط خاص استفاده میشود.
اهمیت سیستم خنککننده در گیربکسهای اتوماتیک
در گیربکسهای اتوماتیک، نقش روغن بسیار حیاتیتر از گیربکسهای دستی است. روغن ATF علاوه بر روانکاری، وظیفه انتقال فشار هیدرولیکی را نیز بر عهده دارد. بنابراین:
-
افزایش دمای روغن باعث افت فشار هیدرولیک میشود
-
تعویض دندهها با تأخیر یا ضربه انجام میشود
-
احتمال سوختن صفحات کلاچ بالا میرود
به همین دلیل سیستم خنککننده روغن گیربکس اتوماتیک یکی از مهمترین بخشهای این نوع گیربکس محسوب میشود.
تماس بگیرید
نشانههای خرابی سیستم خنککننده روغن گیربکس
خرابی یا ضعف عملکرد سیستم خنککننده میتواند علائم زیر را ایجاد کند:
-
داغ شدن بیش از حد گیربکس
-
تأخیر در تعویض دنده
-
بوی سوختگی روغن
-
کاهش شتاب خودرو
-
روشن شدن چراغ هشدار گیربکس
نادیده گرفتن این علائم ممکن است منجر به آسیبهای بسیار پرهزینه شود.
تأثیر سیستم خنککننده روغن گیربکس بر عمر گیربکس
تحقیقات فنی نشان میدهد که:
-
افزایش هر ۱۰ درجه دمای روغن گیربکس
-
میتواند عمر روغن را تقریباً نصف کند
بنابراین عملکرد صحیح سیستم خنککننده:
-
عمر روغن گیربکس را افزایش میدهد
-
از سایش چرخدندهها جلوگیری میکند
-
هزینه تعمیرات را بهشدت کاهش میدهد
نگهداری و سرویس سیستم خنککننده روغن گیربکس
برای حفظ عملکرد مناسب این سیستم، رعایت نکات زیر ضروری است:
-
بررسی دورهای سطح و کیفیت روغن گیربکس
-
شستوشوی مسیرهای خنککننده در سرویسهای دورهای
-
تعویض بهموقع روغن ATF
-
بررسی نشتی شیلنگها و اتصالات
-
استفاده از روغن استاندارد توصیهشده توسط سازنده
نقش سیستم خنککننده در خودروهای هیبریدی و مدرن
در خودروهای هیبریدی و گیربکسهای مدرن مانند e-CVT، سیستم خنککننده روغن گیربکس اهمیت دوچندانی دارد. زیرا:
-
فشار کاری یکنواخت اما مداوم است
-
دمای روغن باید در محدوده بسیار دقیقی کنترل شود
-
سیستمهای الکترونیکی به دمای پایدار وابستهاند
در این خودروها، خرابی سیستم خنککننده میتواند مستقیماً عملکرد کل سیستم انتقال قدرت را مختل کند.
نتیجهگیری
سیستم خنککننده روغن گیربکس یکی از حیاتیترین بخشهای هر خودروی مجهز به گیربکس دستی یا اتوماتیک است که نقش مستقیمی در کنترل دما، حفظ کیفیت روغن و افزایش عمر قطعات داخلی گیربکس دارد. عملکرد صحیح این سیستم میتواند از بروز بسیاری از خرابیهای پرهزینه مانند سوختن کلاچها، افت فشار روغن و تعویض دندههای نامنظم جلوگیری کند.
تجربه نشان داده است که رسیدگی بهموقع به سیستم خنککننده روغن گیربکس و استفاده از روغن استاندارد، تأثیر قابلتوجهی در افزایش راندمان و کاهش استهلاک گیربکس دارد. به همین دلیل در تعمیرگاه تخصصی گیربکس وان، بررسی و سرویس سیستم خنککننده روغن گیربکس بهعنوان یکی از مراحل اصلی عیبیابی و تعمیر گیربکس در نظر گرفته میشود تا از سلامت و عملکرد صحیح گیربکس خودرو اطمینان حاصل شود.
